سواد خواندن الفبا هم نداشته است . با آنكه قرآن خود را با اوصافى از قبيل كتاب هدايت ، كتاب تهذيب ، و از اين قبيل تعبيرات معرفى مىكند ، اما خزينهء همه فضايل و علوم است . قرآن كتاب فلسفه نيست ، ولى براهين فلسفى در آن موجود است . چه بسيار آياتى كه داراى چندين برهان فلسفى است . قرآن كتاب فقه نيست ، اما داراى قوانين عبادى ، اجتماعى ، سياسى ، معاملاتى ، كيفرى ، جزايى و غيره است ؛ به گونه‌اى كه اگر همهء دنيا هم بخواهند آن قوانين را بياورند ، عاجز خواهند بود . قرآن كتاب ستاره‌شناسى نيست ، ولى نكاتى در ستاره‌شناسى دارد كه همهء دانشمندان را به خود جذب كرده است . قرآن كتاب فصاحت و بلاغت نيست ، اما در فصاحت و بلاغت ، همهء فصحا و بلغا را مبهوت كرده است ؛ چنان كه وليد بن مغيره كه از فصحاى عرب بود ، دربارهء قرآن چنين گفته است : انَّ لَهُ لَحَلاوَةٌ وَ انَّ لَهُ لَطَراوَةُ وَ انَّ اعْلاهُ لَمُثْمِرٌ وَ انَّ اسْفَلَهُ لَمُغْدِقٌ وَ انَّهُ يَعْلُوا وَ لُايْعلَي عَلَيْهِ « 1 » « اين قرآن را شيرينى و طراوت خاصى است . شاخه‌هاى آن ثمربخش و ريشه‌هاى آن استوار ، كلامى است برتر از همهء كلامها و هيچ سختى عالىتر از آن نخواهد بود » . قرآن كتاب علوم طبيعى نيست ، ولى بيش از هزار آيه از آن داراى مسايلى در علوم طبيعى است . بنابراين قرآن معجزه است ؛ زيرا كتابى است علمى ، كتابى است كه دانشهاى مختلف در آن وجود دارد و آورندهء آن كسى است كه سواد الفبا هم نداشته است . ب - قرآن‌كريم در ظرف بيست و سه سال در شرايط مختلف به رسول اكرم ( ص ) نازل شد . در حال عادى ، در حال غيرعادى ، در صلح ، در جنگ ، در ضعف ، در قدرت و در حالات مختلف ؛ ولى آنچه مهم است ،

--> ( 1 ) - مجمع البيان ج 10 / 387 -